Uvod u odlucnu borbu

Rasplet nastalog sukoba u RS i primjena u praksi rezultata izbora presudno ce uticati na rjesavanje bosansko-hercegovacke krize u narednom periodu

Tekuci dogadjaji u Republici Srpskoj (RS) inicirani sukobom izmedju Biljane Plavsic i rezima na Palama i odrzani izbori za opstinske organe vlasti daju najjaci pecat sadasnjim previranjima u Bosni i Hercegovini (BiH). Rasplet nastalog sukoba u RS i primjena u praksi rezultata izbora presudno ce uticati na rjesavanje bosansko-hercegovacke krize u narednom periodu. Iako je situacija veoma slozena i konfliktna stvari se, u cjelini, odvijaju u pozitivnom pravcu.

Glavna prepreka mirovnom procesu

Dogadjaji u RS imaju daleko vecu tezinu nego sto je borba za vlast suprotstavljenih strana. Rezim na Palama svojom katastrofalnom politikom doveo je RS na ivicu provalije. Pored veoma teske unutrasnje ekonomske i politicke situacije, uz razvijen kriminal i korupciju, ona se izolovala, neprijateljski se postavila prema medjunarodnoj zajednici (MZ) i pruzila otpor provedbi Dejtonskog sporazuma zbog cega joj je uskracena i ekonomska pomoc.

Nedavno je u UN u Njujorku Medlin Olbrajt potvrdila raniju ocjenu SAD izjavom da »ima puno ozbiljnih prigovora na racun hrvatske i muslimanske strane, ali tvrda struja rukovodstva bosanskih Srba sa Pala, svojim djelovanjem predstavlja glavnu prepreku mirovnom procesu u Bosni«. Tretiranje RS kao potpuno nezavisne i suverene drzave srpskog naroda u kojoj nema mjesta za Bosnjake i Hrvate i, shodno tome, etiketiranje Biljane Plavsic za izdajnika srpskog naroda, posto navodno prihvata da RS bude multietnicka i da je gura u drzavnu zajednicu sa Bosnjacima i Hrvatima, prelazi prag podnosljivosti. Biljana Plavsic se suprotstavila takvoj pogubnoj politici, ne iskljucivo sa ciljem da dodje na vlast, nego radi spasavanja RS temeljnim zaokretima i u unutrasnjoj i u spoljnoj politici. Zbog toga je pokazala spremnost i da kooperira sa MZ, koja joj za uzvrat pruza svesrdnu pomoc u njenom odrzanju i osvajanju pozicija ne samo u zapadnom dijelu RS nego i sire.

Zbog takvog razvoja situacije, a i zbog pritisaka MZ, Slobodan Milosevic koji je u pocetku sukoba podrzao rezim na Palama, doveden je u situaciju da uspostavi most i sa Biljanom Plavsic, organizuje njen susret sa Krajisnikom u Beogradu i ugovori odrzavanje izbora za parlament, predsjednika RS i clana Predsjednistva BiH iz RS, sto ne bi trebalo tumaciti kao slabost Biljane Plavsic.

Izvjesno je da ce se Biljana Plavsic boriti za demokratizaciju i uvodjenje reda na unutrasnjem planu, a treba pretpostaviti da ce se isto tako boriti za sto veci stepen samostalnosti i drzavnosti RS, pa se u vezi s tim dovodi u pitanje njena spremnost da RS okrene prema BiH i njen konstruktivni pristup radu centralnih organa vlasti, kao i za masovni ili pak samo za ograniceni povratak izbjeglica radi ocuvanja sto vece nacionalne homogenizacije.

Podjela RS na dva dijela ne dolazi u obzir. Visoki predstavnik UN za BiH, Vestendorp, nasao je za potrebno da istakne da to nece dozvoliti MZ, jer bi to bilo u suprotnosti sa sporazumom iz Dejtona. A ni BiH to ne odgovara, nego joj je u interesu da se, umjesto toga, proces demokratizacije, koji je zapoceo u zapadnom dijelu, prenese i na istocni dio RS. Nerealna je ocjena nekih politicara kojom se predvidja mogucnost i oruzanih akcija snaga Federacije BiH (FBiH) na istocnu Bosnu. U borbi suprotstavljenih strana za osvajanje pozicija moglo bi doci do manjih oruzanih konflikata. Medjutim, praksa je potvrdila spremnost SFOR-a da na njih momentalno adekvatno reaguje i odlucno sprijeci njihovo prerastanje u oruzane konflikte veceg obima.

Poljuljana monolitna struktura

U FBiH nije doslo do bitnijeg zaokreta u medjusobnim odnosima bosnjacke i hrvatske strane, iako su postignuti dogovori na drzavnom (Tudjman-Izetbegovic) i federalnom nivou koji bi trebali unaprijediti medjusobne odnose. Medjutim, dogovoreno se veoma tesko sprovodi i pored snaznog pritiska MZ na bosnjacku i hrvatsku stranu i posebno izrazenog pritiska na Tudjmana. Otpor realizaciji dogovorenog pruzaju lokalni organi vlasti, samoinicijativno ili na podsticaj visih zvanicnika. To se narocito pokazalo prilikom realizacije obostranog povratka izbjeglica svojim kucama, formiranja zajednicke policije u mjesovitim kantonima i drugim akcijama integrativnog dejstva.

Odrzani izbori za lokalne organe vlasti, na koje je izaslo preko 70% biraca i koji su protekli u relativno mirnoj atmosferi i bez vecih incidenata predstavljaju, kao demokratski cin, veliki uspjeh. Istina, i ovog puta se pokazalo da prilikom glasanja preovladjuje nacionalni kriterij iznad svih ostalih, kao i da su, prema preliminarnim rezultatima, pobijedile vladajuce nacionalne stranke, ali i da je znacajno poljuljana njihova monolitna struktura vlasti. SDS je pretrpila poraz u zapadnom dijelu RS, gdje zivi dvije trecine stanovnika entiteta. »Zdruzena lista 97« na cijem je celu Selim Beslagic, pobijedila je u Tuzli i pored veoma izrazenih nastojanja SDA da u njoj osvoji vlast. U nekim centralnim opstinama u Sarajevu, kao i u nekoliko opstina u unutrasnjosti FBiH, vlast su osvojile opozicione demokratske stranke. HDZ je ostao neprikosnoven u zapadnoj Hercegovini, ali se podrska nesto smanjila kod bosanskih Hrvata, posebno kod Posavaca, koji su ogorceni zbog trampe Posavine za siru oblast Drvara i Grahova.

U opstinskim strukturama vlasti, umjesto dosadasnjih pretezno jednostranackih, bice zastupljeno vise politickih stranaka. U mnogim opstinama, umjesto jednonacionalnih, bice uspostavljena multinacionalna vlast, sto bi trebalo, prije svega, da omeksa etnicku podjeljenost i doprinese postepenom uklanjanju tragicnih efekata etnickog ciscenja.

Povratak izbjeglih i prognanih svojim kucama, prije svega u podrucja u kojima sada predstavljaju manjinu, bice kljucni zadatak novoizabranih organa vlasti, a i ostali zadaci koji imaju integrativno dejstvo, kao sto su: obezbedjenje slobode kretanja, licne sigurnosti, privodjenje zlocinaca sudovima pravde, rekonstrukcija i dr., su u funkciji ovog kljucnog zadatka.

U toku ovih izbora doslo je do medjusobnog komuniciranja i povezivanja srodnih politickih demokratskih opozicionih stranaka oba entiteta, a vec se uveliko radi na povezivanju organizovanih demokratskih snaga na citavoj teritoriji BiH sto ce, pored demokratskog, imati i integrativno dejstvo

Kljucni zadaci

Masovnim odzivom izbjeglih i prognanih na izbore, posebno onih koji su dosli u mjesta svog boravka prije rata, izrazena je i zelja za povratkom i od njih to shvaceno i dozivljeno kao prvi korak u tom pravcu. Jedan od kljucnih i veoma slozenih zadataka, koje treba obaviti do kraja ove godine, je konstituisanje izabranih opstinskih organa vlasti, pri cemu ce biti posebno delikatno preuzimanje vlasti tamo gdje se umjesto dosadasnjeg jednonacionalnog formira vlast multinacionalnog sastava, a narocito tamo gdje ce vecinska vlast pripasti onima iz redova izbjeglih i prognanih u opstinama koje su sada pod kontrolom druge strane (Drvar, Srebrenica i dr.).

Na proces preuzimanja vlasti i na njihovo funkcionisanje bitno ce uticati nadredjeni organi vlasti u entitetima. Moze se pretpostaviti da ce nadredjene vlasti u FBiH, koje su u rukama vladajucih nacionalnih stranaka, negativno uticati na one opstine u kojima su na vlast dosle opozicione demokratske stranke. U RS to ce zavisiti od toga kome ce pripasti vlast na predstojecim parlamentarnim i predsjednickim izborima. Treba imati u vidu da je u ovom entitetu vlast potpuno centralizovana tako da skupstine opstina imaju veoma mala ovlascenja zbog cega je od presudnog znacaja ko ce pobijediti na izborima za skupstinu RS koja imenuje vladu.

I ovog puta se pokazalo da Tudjman i Milosevic imaju kljucnu ulogu u ponasanju hrvatske, odnosno srpske strane u BiH. Na zahtjev MZ, oni su deblokirali najavljeni bojkot izbora od strane SDS i HDZ neposredno pred njihovo odrzavanje. Milosevic je to pokazao i organizovanjem susreta Plavsic-Krajisnik u Beogradu, cime mu je porastao rejting. Medjutim, cinjenica da oni ne odustaju od svojih ciljeva u BiH, predstavlja kljucnu prepreku u razrjesavanju krize. Tudjman i dalje insistira na teritorijama »Banovine Hrvatske«, a Milosevic na RS, cime zeli umanjiti pretrpljeni poraz u ratu kojeg zeli prikazati isplativim.

Kriticna tacka u sprovodjenju Dejtona

Izetbegovic kao treci potpisnik sporazuma u Dejtonu od pocetka zagovara jedinstvenu BiH kao multietnicku zajednicu, sto je objektivno zivotni interes Bosnjaka, jer je njima BiH maticna drzava u kojoj vjekovima zive sa Srbima i Hrvatima, a u slucaju stvaranja posebne bosnjacke drzave svjesni su da bi u perspektivi bili osudjeni na unistenje. Medjutim, praksa pokazuje da se i bosnjacka strana homogenizira, kao reakcija na postupke srpske i hrvatske strane, cime sebe dovodi u koliziju sa navedenim njenim objektivnim interesom, sto pogoduje drugim dvjema stranama, pa se tako dobija zacarani krug iz kojeg je izlaz u odustajanju od prvobitno zacrtanih aspiracija, sto, izgleda, sadasnja rukovodstva ne namjeravaju. Prema tome, jedini izlaz je u borbi unutrasnjih snaga za obnovu zajednickog zivota naroda BiH, kao prirodnog stanja njihovih odnosa, i za demokratizaciju drustva, kao i u prisili MZ na postojece vladajuce strukture.

Opozicione demokratske stranke u BiH odrzane izbore tretiraju kao uvod u odlucnu borbu za osvajanje pozicija na izborima koji ce se odrzati iduce godine na svim nivoima.

Ocjenjujuci da u BiH jos nije predjen Rubikon gdje prestaje opasnost za njen opstanak i stabilan mir i da se upravo u ovo vrijeme dostize kriticna tacka u naporima za primjenu Dejtonskog sporazuma, MZ je odlucna da znatno ubrza i pojaca svoj angazman, prepustajuci predvodnicku ulogu SAD. U Kontakt grupi uspjesno ujednacavaju stavove koje najcesce iniciraju SAD, koje u poslednje vrijeme sve vise prihvata i Rusija.

Izvjesno je da ce medjunarodne vojno-policijske snage ostati dok god se ne stabilizuje mir, tako da promjene mogu nastupiti samo u pogledu jacine, nadleznosti i oblika angazovanja, sto ce zavisiti od datih okolnosti.

U metodu angazovanja insistira se na primjeni raznih kaznenih mjera, odnosno nagradjivanja, prije svega u ekonomsko-finansijskoj pomoci, i to selektivno na svim nivoima, zavisno od njihove spremnosti u realizaciji odluka vezanih za provedbu sporazuma iz Dejtona.

Sead Hadzovic

Posaljite nam vas komentar