Kome smeta slobodan grad

»Svecanom sednicom Skupstine opstine Subotica juce je obelezen Dan grada koji se proslavlja povodom 1. septembra 1776. godine kada je poveljom austrijske carice Marije Terezije Subotica dobila status slobodnog kraljevskog grada«, izvestava agencija Beta. Oslanjajuci se, medjutim, na agenciju Tanjug »odbornici Socijalisticke partije Srbije, Jugoslovenske levice i grupe gradjana koji se nisu odazvali slavlju, izdali su saopstenje u kojem su podsetili da je tim dokumentom carice Terezije obespravljen srpski i jevrejski narod, s obzirom na to da su im oduzeta gradjanska prava i da su Srbi i Jevreji iseljeni iz centra grada« (Danas, 2. septembar 1997).

O cemu se radi?

Novi Sad, Sombor i Subotica, kao najrazvijenija naselja u Backoj, imali su vise znacajnih dogadjaja u svome razvoju; medju najvaznije svakako spada dobijanje statusa slobodnog kraljevskog grada. Drugim recima, pocetak njihovog modernog razvoja vezuje se upravo za dobijanje ovog statusa, koji se sticao dobijanjem kraljevske povelje (suboticka povelja doneta je 22. januara 1779, a za dan restauracije gradske uprave, sada Marija Tereziopolisa, odredjen je 15. oktobar, dan gradske zastitnice sv. Terezije Avilske). Za razliku od Sombora i Novog Sada, u kojima su gradjanski status, cinovnicko zvanje i clanstvo u Magistratu mogli steci pripadnici rimokatolicke, pravoslavne i grkokatolicke ispovesti, u Subotici su ova prava mogli imati samo rimokatolici. No, ova norma je rezultat slozene verske i etnicke strukture Novog Sada i Sombora. Ipak, sprovodjenje u zivot ovih odredbi u Marija Tereziopolisu bilo je vrlo elasticno, jer su u popis prvih gradjana uvrsteni i pravoslavni gradjani, izabrani su i pravoslavni cinovnici, a nakon donosenja Patenta o toleranciji Josifa II, u Magistrat su usli i prvi pripadnici pravoslavne vere.

Olga Zirojevic