Broj 179 - 180

Podstrek jedinstvenoj Bosni i Hercegovini

Medjunarodna zajednica insistira na pomirenju i obnovi zajednickog zivota

Ministarska konferencija o miru, odrzana 9. i 10. decembra u Bonu, a narocito jednodnevna posjeta predsjednika SAD Bila Klintona i njegovih saradnika Bosni i Hercegovini (BiH), predstavljaju najjaci podsticaj u rjesavanju bosansko-hercegovacke krize, na osnovama mirovnog sporazuma iz Dejtona.

Medjunarodna zajednica je odlucila da vise ne gubi vrijeme tolerisuci opstrukciju Dejtonskog sporazuma, nego da preduzme jace i efikasnije mjere za njegovu provedbu. Visokom predstavniku UN za BiH Karlosu Vestendorpu, data su veca ovlascenja kao konacnom arbitru, koji moze nametati obavezujuca rjesenja u slucajevima kada postojeci organi vlasti nisu u stanju da postignu sporazum, kao i pravo udaljavanja sa duznosti onih funkcionera koji koce provedbu sporazuma iz Dejtona. Prema njegovoj izjavi, ukoliko izostane napredak, predvidja se mogucnost jos vecih ovlascenja »koja mogu da ukljuce i izvrsnu i zakonodavnu vlast visokog predstavnika«, jer »niko u medjunarodnoj zajednici vise nece tolerisati pat poziciju« (Karlos Vestendorp u intervjuu Nasoj Borbi, 12. 12. 1997). On vec koristi svoja ovlascenja i do sada je proglasio nekoliko zakona koje nadlezni organi vlasti nisu usvojili do odredjenih rokova.

Zuti sesir

Povratak u mjesto porijekla

Konferencija je promovisala one dijelove sporazuma koji imaju integrativno dejstvo. Narocito je potenciran zadatak povratka izbjeglica i raseljenih lica u njihova ranija mjesta prebivalista. Naime, od 400 000 povratnika, do sada se samo 30 000 vratilo u ranija mjesta prebivalista, koja su pod kontrolom vlasti druge nacionalnosti, a svi ostali su nasli utociste na teritoriji koja pripada njihovom nacionu, cime je jos vise pojacana etnicka homogenizacija. Za medjunarodnu zajednicu »je neprihvatljivo da se zbog daljih opstrukcija veliki broj izbjeglica i raseljenih lica u povratku, protiv svoje volje, premjesta u mjesta drugacija od onih u kojima se nalaze njihovi prvobitni domovi. Povratak u mjesto porijekla je sustinski dio procesa povratka« (clan III, t. 1 deklaracije).

Od drugih integrativnih cinilaca istaknuto mjesto zauzima stvaranje jedinstvenog privrednog sistema, te se zahtijeva bolja korelacija entiteta sa centralnim organima vlasti i u vezi s tim formiranje i funkcionisanje javnih korporacija na nivou BiH iz oblasti transporta, elektroprivrede, telekomunikacija i drugih djelatnosti cije je povezivanje neophodno za normalno funkcionisanje privrednog mehanizma BiH.

Podrska civilnom drustvu

Intencija medjunarodne zajednice u provedbi Dejtonskog sporazuma je da, s jedne strane, koristi efikasnije mjere prinude i pritisaka prema vladajucim nacionalnim strukturama, a da se, s druge strane, daleko vise nego do sada oslanja na unutrasnje demokratske snage. U zakljuccima konferencije posebno je istaknuta potreba podrske nevladinim asocijacijama i jacanju civilnog drustva u cjelini i »potreba podrske osnivanju novih i jacanju postojecih multietnickih stranaka« (clan VI, t. 4). To ukazuje da medjunarodna zajednica racuna i sa varijantom da u dogledno vrijeme, umjesto postojecih nacionalnih vladajucih struktura dodju na vlast demokratske, nacionalno neopterecene licnosti gradjanske orijentacije.

I ovog puta je istaknuta bezbroj puta ponavljana obaveza kompetentnih vlasti da smjesta preduzmu korake za izrucenje Haskom tribunalu optuzenih za ratne zlocine, sto se posebno odnosi na RS i SRJ.

Konferencija zahtijeva od SRJ i Hrvatske postivanje suvereniteta i teritorijalnog integriteta BiH. Kao prioritetno zahtijeva uspostavljanje bezuslovnih diplomatskih odnosa izmedju SRJ i BiH, a od Hrvatske da te odnose uskladi sa odredbama Dejtonskog sporazuma. Takodje zahtijeva da specijalni paralelni odnosi SRJ i Hrvatske sa odgovarajucim entitetima BiH moraju biti konzistentni sa njenim suverenitetom i teritorijalnim integritetom.

Demonstrativno napustanje konferencije od strane predstavnika SRJ i RS zbog pominjanja problema Kosova, bilo je namenjeno unutrasnjim predizbornim potrebama u Srbiji, a imalo je negativno dejstvo po SRJ na spoljnopolitickom planu.

Uzevsi u cjelini, Bonska konferencija predstavlja snazan impuls u poslednjoj, odlucujucoj fazi perioda konsolidacije mira u kojoj medjunarodna zajednica namjerava da efikasnim mjerama ubrza realizaciju Dejtonskog sporazuma i BiH dovede u polozaj »samoodrzivog mira«.

Spremnost za dalje angazovanje

Posjeta predsjednika Klintona sa njegovim brojnim saradnicima, samim cinom te posjete ima ogroman znacaj, a celnici BiH su je okarakterisali istorijskom. Obracanje predsjednika Klintona gradjanima u Sarajevu i vojnicima SAD u Tuzli, i razgovor s clanovima Predsjednistva BiH imao je za cilj da potvrdi spremnost SAD da se i dalje svesrdno angazuju u BiH, pri cemu je posebno istakao rjesenost da americke trupe ostanu u BiH i poslije isteka mandata juna 1998. Clanovima Predsjednistva je ostro zamjerio zbog njihovog sukobljavanja i rasplamsavanja sporova, zahtijevao od njih da prevazidju razlike, uz upozorenje da ce ona strana koja bude opstruirala mirovni sporazum »ostati u dubokoj medjunarodnoj izolaciji«. Poseban razgovor sa Biljanom Plavsic ocjenjuje se kao direktna podrska SAD njenoj politici suprotstavljenoj radikalnom rezimu na Palama i kooperaciji sa medjunarodnom zajednicom. Ova posjeta, pored njenog znacaja za BiH na unutrasnjem planu, sracunata je i na uticaj na Kongres i gradjane SAD da bi pridobio njihovu saglasnost za dalje angazovanje SAD i njenih trupa u BiH.

Sead Hadzovic

Posaljite nam vas komentar